Σύνθεση κάδρουΠού στέκεται το καθετί στο κάδρο

Κανόνας των τρίτων

Ο κανόνας των τρίτων χωρίζει το κάδρο με δύο κάθετες και δύο οριζόντιες γραμμές και τοποθετεί το θέμα, τα μάτια ή τον ορίζοντα πάνω σε αυτές τις γραμμές αντί για τη μέση. Η εικόνα μοιάζει ισορροπημένη αλλά όχι παγωμένη, και ο θεατής διαβάζει το άδειο μέρος του κάδρου ως μέρος της ιστορίας.

Χρυσή τομή

Η σύνθεση με χρυσή τομή τοποθετεί το θέμα σε γραμμές με αναλογία περίπου 1 προς 1,618, ή στο σφιχτό άκρο μιας σπείρας που τυλίγεται μέσα στο κάδρο. Το μάτι ταξιδεύει κατά μήκος των σχημάτων της εικόνας και καταλήγει σε ένα σημείο, έτσι το πλάνο μοιάζει συνθεμένο με φροντίδα και όχι απλώς ισορροπημένο.

Κεντρική σύνθεση

Η κεντρική σύνθεση τοποθετεί το θέμα ακριβώς στη μέση του κάδρου, συχνά με το πρόσωπο προς τον φακό ή με το βλέμμα πάνω στον άξονά του. Ο θεατής δεν μπορεί να ξεφύγει προς τις άκρες, και το πλάνο μοιάζει σκόπιμο, συγκρουσιακό ή παράξενα τελετουργικό.

Συμμετρία

Ένα συμμετρικό κάδρο καθρεφτίζεται γύρω από έναν κεντρικό άξονα, με ίδια σχήματα, γραμμές και συχνά ανθρώπους στις δύο πλευρές. Διαβάζεται ως έλεγχος, τελετή ή τελειότητα, και κάθε μικρό σπάσιμο του μοτίβου πετάγεται μπροστά στα μάτια του θεατή.

Ασυμμετρία

Η ασύμμετρη σύνθεση δίνει στη μία πλευρά του κάδρου πολύ περισσότερο βάρος από την άλλη, μέσα από το μέγεθος, τον τόνο, τους ανθρώπους ή τον άδειο χώρο. Ο θεατής νιώθει την ανισορροπία, και το μάτι του ψάχνει συνεχώς στην ελαφριά πλευρά αυτό που θα έπρεπε να βρίσκεται εκεί.

Οδηγητικές γραμμές

Οι οδηγητικές γραμμές είναι δρόμοι, ράγες, τοίχοι, φράχτες ή σκιές που διασχίζουν το κάδρο και δείχνουν προς το θέμα. Ο θεατής τις ακολουθεί χωρίς να το σκεφτεί και φτάνει ακριβώς εκεί όπου ο σκηνοθέτης θέλει να κοιτάξει.

Κάδρο μέσα στο κάδρο

Το κάδρο μέσα στο κάδρο χρησιμοποιεί μια πόρτα, ένα παράθυρο, έναν καθρέφτη ή μια καμάρα μέσα στο πλάνο για να περικλείσει το θέμα για δεύτερη φορά. Η προσοχή του θεατή στενεύει σε αυτό το εσωτερικό ορθογώνιο, και ο χαρακτήρας μοιάζει να κρατιέται, να παρακολουθείται ή να παγιδεύεται από τον χώρο.

Αρνητικός χώρος

Ο αρνητικός χώρος είναι η άδεια περιοχή γύρω από το θέμα: ουρανός, χιόνι, νερό, ένας γυμνός τοίχος. Όταν πιάνει το μεγαλύτερο μέρος του κάδρου, ο θεατής νιώθει το μέγεθος του κόσμου και πόσο μόνος ή μικρός είναι ο χαρακτήρας μέσα του.

Στοιχείο στο πρώτο πλάνο

Το στοιχείο στο πρώτο πλάνο τοποθετεί ένα αντικείμενο ή έναν άνθρωπο κοντά στον φακό, ενώ η κύρια δράση γίνεται πιο πίσω. Ο θεατής βλέπει αμέσως βάθος, και το κοντινό στοιχείο σχολιάζει ό,τι συμβαίνει πίσω του.

Βάθος σε επίπεδα

Το βάθος σε επίπεδα στήνει το κάδρο σε τρία επίπεδα: κάτι κοντά στον φακό, την κύρια δράση στη μέση και τη ζωή που συνεχίζεται στο βάθος. Ο θεατής διαβάζει τη σκηνή ως έναν αληθινό, γεμάτο τόπο όπου πολλά πράγματα συμβαίνουν ταυτόχρονα.

Διαγώνια σύνθεση

Η διαγώνια σύνθεση τοποθετεί τις κύριες γραμμές ενός πλάνου, όπως σκάλες, σχοινιά, στέγες, σκιές ή σώματα, λοξά μέσα στο κάδρο. Η εικόνα μοιάζει να κινείται ακόμη κι όταν τίποτα δεν κινείται, και ο θεατής νιώθει αστάθεια ή ορμή.

Τριγωνική σύνθεση

Η τριγωνική σύνθεση τοποθετεί τρία πρόσωπα, μορφές ή φώτα ώστε να σχηματίζουν ένα τρίγωνο μέσα στο κάδρο. Το μάτι ταξιδεύει από σημείο σε σημείο γύρω του, και ο θεατής διαβάζει την ομάδα ως μία ενιαία σχέση με καθαρό σχήμα.

Χώρος πάνω από το κεφάλι

Ο χώρος πάνω από το κεφάλι είναι το κενό ανάμεσα στην κορυφή του κεφαλιού του θέματος και στην πάνω άκρη του κάδρου. Πολύ λίγος στριμώχνει τον χαρακτήρα, πολύς τον μικραίνει, και ο σωστός αφήνει τον θεατή να διαβάσει το πρόσωπο χωρίς να προσέξει καθόλου το κάδρο.

Χώρος βλέμματος

Ο χώρος βλέμματος είναι ο ανοιχτός χώρος που αφήνεται μπροστά στο θέμα, προς την κατεύθυνση που κοιτάζει ή κινείται. Δίνει στο βλέμμα και στην κίνηση κάπου να πάνε, έτσι ο θεατής νιώθει ορμή και ακολουθεί την προσοχή του χαρακτήρα.

Short siding

Το short siding καδράρει έναν χαρακτήρα που κοιτάζει προς την πλησιέστερη άκρη του κάδρου, με τον άδειο χώρο πίσω από το κεφάλι του αντί για μπροστά στο πρόσωπό του. Ο θεατής νιώθει τον κόσμο του χαρακτήρα να κλείνει γύρω του, και ο άδειος χώρος πίσω του αρχίζει να μοιάζει απειλητικός.

Οπτικό βάρος

Το οπτικό βάρος είναι η έλξη που ασκεί στο μάτι κάθε στοιχείο του κάδρου, μέσα από το μέγεθος, τη φωτεινότητα, το χρώμα, την καθαρότητα, τη θέση του και το αν είναι ανθρώπινο πρόσωπο. Το βαρύτερο στοιχείο κερδίζει την προσοχή, και ο θεατής διαβάζει εξουσία και σημασία μέσα από αυτή την ισορροπία.

Επανάληψη και μοτίβο

Η σύνθεση με μοτίβο γεμίζει το κάδρο με σχήματα που επαναλαμβάνονται: σειρές από θρανία, ίδια παράθυρα, στολές, πλακάκια, ντουλαπάκια. Το μάτι διαβάζει ρυθμό και τάξη, και ό,τι σπάει το μοτίβο γίνεται το πρώτο πράγμα που βλέπει ο θεατής.

Σχέση μορφής και φόντου

Η σχέση μορφής και φόντου είναι η σχέση ανάμεσα στο θέμα, τη μορφή, και σε όλα όσα βρίσκονται πίσω του, το φόντο. Όταν τα δύο διαφέρουν καθαρά σε τόνο, χρώμα, εστίαση ή υφή, ο θεατής βρίσκει αμέσως το θέμα, ακόμη και σε ένα γεμάτο ή χαοτικό κάδρο.

Τονική αντίθεση

Η τονική αντίθεση είναι η διαφορά φωτεινότητας ανάμεσα στα μέρη του κάδρου, από το βαθύ μαύρο ως το έντονο λευκό. Η έντονη αντίθεση σκαλίζει σχήματα μέσα στο σκοτάδι και μοιάζει δραματική, ενώ η χαμηλή αντίθεση μοιάζει απαλή, ομιχλώδης ή μελαγχολική.

Προοπτική ενός σημείου φυγής

Η προοπτική ενός σημείου φυγής τοποθετεί την κάμερα κάθετα απέναντι σε έναν διάδρομο, έναν δρόμο ή ένα δωμάτιο, ώστε όλες οι γραμμές που απομακρύνονται να συναντιούνται σε ένα μόνο σημείο φυγής, συνήθως στο κέντρο του κάδρου. Η εικόνα μοιάζει βαθιά, τακτοποιημένη και αναπόφευκτη, και το μάτι του θεατή οδηγείται κατευθείαν στο βάθος.

Dirty frame

Το dirty frame κινηματογραφεί περνώντας δίπλα από ένα θολό στοιχείο πολύ κοντά στον φακό, όπως έναν ώμο, ένα κούφωμα πόρτας, μια λάμπα ή ένα σώμα που περνά. Ο θεατής νιώθει σωματικά παρών στη σκηνή, σαν να στέκεται ανάμεσα στους χαρακτήρες ή να κρυφακούει.

Καθαρό κάδρο

Το καθαρό κάδρο δείχνει το θέμα χωρίς τίποτα στο πρώτο πλάνο και χωρίς τίποτα να το ανταγωνίζεται πίσω του: ούτε ώμοι, ούτε ακαταστασία, ούτε αδέσποτα αντικείμενα. Ο θεατής έχει μόνο ένα πράγμα να κοιτάξει, έτσι ο χαρακτήρας μοιάζει απομονωμένος, εκτεθειμένος ή απόλυτα στο επίκεντρο.

Πλάνο αντανάκλασης

Το πλάνο αντανάκλασης καδράρει έναν χαρακτήρα, ή ένα μέρος της σκηνής, μέσα από έναν καθρέφτη, ένα παράθυρο, μια λακκούβα ή οποιαδήποτε επιφάνεια που αντανακλά. Η εικόνα χωρίζει τον άνθρωπο στα δύο, και ο θεατής διαβάζει το είδωλο ως ερώτημα για το ποιος είναι πραγματικά.

Πλάνο ταμπλό

Το πλάνο ταμπλό είναι ένα σταθερό, συνήθως μετωπικό γενικό πλάνο όπου όλη η σκηνή στήνεται μέσα σε ένα προσεκτικά συνθεμένο κάδρο, σαν πίνακας ζωγραφικής ή θεατρική σκηνή. Ο θεατής τα βλέπει όλα μαζί, και οι χαρακτήρες μοιάζουν τοποθετημένοι από τη μοίρα ή από τον κόσμο στον οποίο ζουν.

Ηδονοβλεπτικό πλάνο

Το ηδονοβλεπτικό πλάνο καδράρει έναν χαρακτήρα από κρυφή θέση: μέσα από περσίδες, ανάμεσα σε κλαδιά, από την απέναντι πλευρά μιας αυλής, μέσα από μια κλειδαρότρυπα. Ο θεατής γίνεται αυτός που κατασκοπεύει, και η ηδονή του να βλέπει ανακατεύεται με ενοχή και φόβο.